Pravna zaštita proizvoda i usluga
Industrijski dizajn i žig kao osnova proizvoda i brenda
Odlučili ste da započnete novi biznis. Imate dobru ideju, uložili ste vreme i novac i konačno plasirali svoj proizvod na tržište.
Investirali ste i u njegov vizuelni izgled, koji često ima veliki značaj za uspeh proizvoda – privlači pažnju kupaca, izdvaja ga od konkurencije i vremenom postaje deo identiteta brenda.
Ali, da li ste pre nego što ste proizvod predstavili tržištu razmišljali o zaštiti njegovog izgleda i naziva pod kojim ga prodajete?
U praksi nisu retki slučajevi da se značaj pravne zaštite prepozna tek kada se na tržištu pojave proizvodi konkurencije sličnog naziva, pakovanja ili vizuelnog identiteta. Tada zaštita sopstvenog proizvoda postaje znatno složenija, a neretko dolazi i do skupih sudskih sporova.
Čak i kada proizvođač naknadno uspe da zaštiti određene elemente svog proizvoda ili brenda, tržišna šteta je možda već nastala: pojavile su se imitacije, smanjena je prepoznatljivost originalnog proizvoda, a kupci mogu biti dovedeni u nedoumicu u pogledu njegovog porekla.
Zbog toga o zaštiti proizvoda i brenda treba razmišljati pre izlaska na tržište, a ne tek kada se pojavi problem.
Industrijski dizajn – zaštita izgleda proizvoda
Industrijskim dizajnom štiti se spoljašnji izgled proizvoda ili njegovog dela koji je određen njegovim vizuelnim obeležjima, kao što su linije, konture, boje, oblik, tekstura, materijali ili njihova kombinacija.
U praksi predmet zaštite može biti, između ostalog, izgled nameštaja, nakita, ambalaže, mašina, tekstilnih dezena i velikog broja drugih proizvoda.
Kod ambalaže proizvoda zaštita industrijskog dizajna može biti naročito značajna. Specifična kombinacija oblika, boja, grafičkih elemenata i drugih vizuelnih karakteristika može postati ono po čemu kupac proizvod prepoznaje među konkurentskim proizvodima.
Ne može se, međutim, svaki izgled proizvoda zaštititi industrijskim dizajnom. Zaštita je vezana za vizuelna obeležja proizvoda, dok obeležja izgleda koja su isključivo određena tehničkom funkcijom podležu posebnim ograničenjima.
Za priznanje prava na industrijski dizajn naročito su značajni novost i individualni karakter dizajna. Dizajn se smatra novim ako identičan industrijski dizajn nije postao dostupan javnosti pre relevantnog datuma, dok se individualni karakter procenjuje prema ukupnom utisku koji dizajn ostavlja na informisanog korisnika.
Imajući u vidu da je novost jedan od osnovnih uslova zaštite, o zaštiti industrijskog dizajna treba razmišljati pre njegovog javnog predstavljanja i stavljanja proizvoda na tržište, iako zakon pod određenim uslovima predviđa izuzetke u pogledu ranijeg otkrivanja dizajna.
Industrijski dizajn nije samo estetsko pitanje. Prepoznatljiv izgled proizvoda može imati značajnu tržišnu vrednost, pa njegova pravovremena zaštita predstavlja deo ulaganja u sam proizvod.
Žig – zaštita znaka pod kojim nastupate na tržištu
Žigom se štiti znak koji služi razlikovanju robe ili usluga jednog učesnika na tržištu od robe ili usluga drugih učesnika.
Predmet zaštite mogu biti, između ostalog, reči i nazivi, logotipi, slova, brojevi, boje i njihove kombinacije, kao i određeni trodimenzionalni oblici, pod uslovima propisanim zakonom.
U praksi se najčešće sreću:
Verbalni žig – štiti znak koji se sastoji od reči, naziva, slogana ili druge verbalne oznake, nezavisno od konkretnog grafičkog prikaza.
Grafički žig – sastoji se od grafičkog elementa, odnosno određenog slikovnog prikaza.
Kombinovani žig – povezuje verbalne i grafičke elemente, na primer naziv brenda i njegov karakterističan logotip.
Trodimenzionalni žig – pod određenim uslovima može štititi znak koji se sastoji od trodimenzionalnog oblika.
Zaštita žiga nije rezervisana samo za proizvođače fizičkih proizvoda. Naprotiv, žig ima veliki značaj i za pružaoce usluga.
Advokatske, konsultantske, IT, ugostiteljske i brojne druge usluge mogu se na tržištu pružati pod određenim nazivom ili znakom koji vremenom stiče prepoznatljivost. Zaštitom takvog znaka štiti se jedan od važnih elemenata identiteta poslovanja.
Žig se registruje za određenu robu i usluge. Pravo traje deset godina od datuma podnošenja prijave, a njegovo važenje može se produžavati za naredne desetogodišnje periode neograničen broj puta.
Šta zaštititi – dizajn, žig ili oboje?
Industrijski dizajn i žig ne predstavljaju dve alternativne zaštite između kojih se uvek mora izabrati samo jedna.
Oni štite različite elemente proizvoda i poslovnog identiteta.
Industrijski dizajn prvenstveno štiti izgled proizvoda, dok žig štiti znak pod kojim se roba ili usluge razlikuju na tržištu. Zbog toga kod jednog proizvoda mogu postojati razlozi da se istovremeno zaštite i njegov karakterističan izgled i naziv ili logotip pod kojim se prodaje.
Koji oblik zaštite je potreban zavisi od konkretnog proizvoda, načina njegovog predstavljanja, tržišta na kojem se plasira i elemenata koji nose njegovu prepoznatljivost.
Zato je pitanje pravne zaštite najbolje razmotriti pre nego što proizvod ili novi brend izađu na tržište. Pravovremeno odabrana zaštita može biti mnogo jednostavnija i jeftinija od pokušaja da se posledice kopiranja ili imitiranja otklanjaju naknadno.